„ NIEBIESKA KARTA”

KARTA PRAW OSOBY DOTKNIĘTEJ PRZEMOCĄ DOMOWĄ

Przemoc domowa–należy przez to rozumieć jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące
przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
a) narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia,
b) naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną,
c) powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę,
d) ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej,
e) istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektroniczne.

Przemoc domowa może przybrać różne formy, np.:
► przemocy fizycznej (np. gdy ktoś Cię bije, popycha, szarpie, kopie, dusi);
► przemocy psychicznej (np. gdy ktoś Cię obraża, wyzywa, poniża w obecności innych osób, pozbawia kontaktu z bliskimi, kontroluje, ciągle krytykuje);
► przemocy seksualnej (np. gdy ktoś Cię zmusza do współżycia, do zachowań seksualnych przez Ciebie nie akceptowanych).

Osoba doznająca przemocy domowej – należy przez to rozumieć:
a) małżonka, także w przypadku gdy małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, oraz jego wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
b) wstępnych i zstępnych oraz ich małżonków,
c) rodzeństwo oraz ich wstępnych, zstępnych i ich małżonków,
d) osobę pozostającą w stosunku przysposobienia i jej małżonka oraz ich wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
e) osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości we wspólnym pożyciu oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
f) osobę wspólnie zamieszkującą i gospodarującą oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków,
g) osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej niezależnie od wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania,
h) małoletniego
– wobec których jest stosowana przemoc domowa;

Procedura “Niebieskiej karty”
Procedura “Niebieskie Karty” to procedura interwencyjno-pomocowa, obejmująca działania wielu instytucji, której celem jest zatrzymanie przemocy domowej oraz pomoc w wychodzeniu z tej sytuacji. Realizowane działania są indywidualnie dostosowywane do potrzeb danej rodziny. Procedura wynika z przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

GRUPA DIAGNOSTYCZNO-POMOCOWA
Grupa diagnostyczno-pomocowa to grupa osób powołana przez zespół interdyscyplinarny, której celem jest budowanie i realizacja strategii postępowania dla konkretnej rodziny dotkniętej przemocą. Skład grupy roboczej jest zawsze dobierany w zależności od potrzeb danej rodziny według wspólnie ustalonego indywidualnego planu pomocy – każdy zgodnie z kompetencjami wykonywanymi w ramach swoich czynności zawodowych. Przede wszystkim chronią osoby doznające przemocy, wywierają wpływ na osobę stosującą przemoc, monitorują zmiany, pracują w środowisku.

URUCHOMIENIE PROCEDURY “NIEBIESKIE KARTY”
Uruchomienie procedury może nastąpić z inicjatywy każdej osoby dotkniętej przemocą domową oraz osób mających wiedzę, że w danej rodzinie dochodzi do przemocy.
Uprawnienia do uruchomienia procedury “Niebieskie Karty” mają przedstawiciele następujących instytucji:
• policji,
• jednostek organizacyjnych pomocy społecznej,
• komisji rozwiązywania problemów alkoholowych,
• oświaty,
• ochrony zdrowia.
Uruchomienie procedury następuje przez wypełnienie formularza “Niebieska Karta-A” przez przedstawiciela jednej z wyżej wymienionych instytucji, podczas rozmowy z osobą doznającą przemocy, który zawiera dane osób uwikłanych w przemoc oraz opisuje sytuację przemocy. Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu przemocy domowej członkowie grupy diagnostyczno-pomocowej zobowiązani są do zachowania poufności pozyskanych w trakcie realizacji procedury informacji.
Następnie osobie doznającej przemocy przekazuje się formularz “Niebieska Karta-B” zawierający informacje o prawnych konsekwencjach stosowania przemocy oraz o miejscach, gdzie można uzyskać pomoc.

Uruchomienie procedury może nastąpić w różny sposób i w różnych okolicznościach, np.:
• podczas interwencji policji w rodzinie,
• na prośbę osoby doznającej przemocy,
• w trakcie kontaktu przedstawiciela instytucji upoważnionej do wszczęcia procedury z osobą, która doznaje przemocy,
• po zaobserwowaniu niepokojących sygnałów przez wychowawcę lub pedagoga szkolnego,
• podczas badania lekarskiego,
• w wyniku zgłoszenia w jednej z instytucji przez świadka przemocy domowej, itp.
Warto pamiętać o tym, że przedstawiciel instytucji jest zobowiązany do uruchomienia procedury “Niebieskie Karty” nawet w sytuacji, gdy osoba wobec której istnieje podejrzenie, że doznaje przemocy nie wyraża na to zgody.
Art. 12 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej mówi o tym, że osoby, które w związku z wykonywaniem swoich obowiązków służbowych lub zawodowych powzięły podejrzenie o popełnieniu ściganego z urzędu przestępstwa z użyciem przemocy domowej, niezwłocznie zawiadamiają o tym policję lub prokuratora. Natomiast ust. 2 mówi o tym, że osoby będące świadkami przemocy domowej powinny zawiadomić o tym policję, prokuratora lub inny podmiot działający na rzecz przeciwdziałania przemocydomowej.

CO DZIEJE SIĘ PO URUCHOMIENIU PROCEDURY “NIEBIESKIE KARTY”?
Formularz “Niebieska Karta-A” zostaje przekazany do przewodniczącego zespołu interdyscyplinarnego niezwłocznie po uruchomieniu procedury, jednak nie później niż w ciągu 7 dni. Następnie powoływana jest grupa diagnostyczno-pomocowa do pomocy tej konkretnej rodzinie. Osoba doznająca przemocy jest zapraszana na spotkanie grupy diagnostyczno-pomocowej i nawet jeśli nie przyjdzie, sytuacja taka nie wstrzymuje dalszych prac instytucji. Jeżeli osoba doznająca przemocy zgłosi się, wówczas w zależności od jej potrzeb proponowana jest pomoc prawna, psychologiczna, socjalna oraz medyczna.
Na spotkanie grupy diagnostyczno-pomocowej jest również wzywana osoba stosująca przemoc, informowana jest o tym, czym jest przemoc domowa i jakie są jej konsekwencje prawne oraz o konieczności zaprzestania zachowań przemocowych. Otrzymuje również ofertę miejsc, w których może skorzystać z pomocy.

ZAKOŃCZENIE PROCEDURY “NIEBIESKIE KARTY”
Głównym kryterium, w oparciu o które kończona jest procedura nie jest czas jej trwania, ale ustanie przemocy w sposób trwały i zrealizowanie indywidualnego planu pomocy rodzinie. Decyzję o jej zakończeniu podejmuje zespół interdyscyplinarny. Procedura zostaje również zakończona, gdy zespół rozstrzygnie o braku zasadności podejmowanych działań, np. w sytuacji gdy w rodzinie nie dochodzi do przemocy a konfliktów.
Należy pamiętać, że zawsze istnieje możliwość ponownego wszczęcia procedury jeżeli ponownie wystąpi przemoc.

DZIAŁANIA PRZEWIDZIANE PROCEDURĄ W PRZYPADKU KRZYWDZENIA DZIECI
W przypadku podejrzenia stosowania przemocy wobec dziecka czynności realizowane w ramach procedury uruchamia się w obecności rodzica, opiekuna prawnego lub faktycznego (czyli osoby, która w danej chwili zajmuje się dzieckiem). W sytuacji, gdy osobą stosującą przemoc wobec dziecka jest jeden lub oboje rodziców konieczne wtedy jest odwołanie się do innych dorosłych mogących wspierać dziecko. Osobie działającej na rzecz dziecka przekazuje się formularz “Niebieska Karta-B” i w dalszym postępowaniu instytucji jest partnerem w dbaniu o interesy dziecka. Dziecka nie zaprasza się na posiedzenia grupy diagnoostyczno-pomocowej.
Podstawowe regulacje prawne dotyczące procedury “Niebieskie Karty”
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”

 Procedura „Niebieskiej Karty” może być wszczęta bez zgody osób zaangażowanych w sytuację przemocy, w tym bez zgody osoby pokrzywdzonej.  Jej celem jest zatrzymanie przemocy domowej i uruchomienie zmiany zachowań pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa i przywrócenia godności osobom słabszym, narażonym na skrzywdzenie.
Instytucja, która wszczyna procedurę, przesyła wypełnioną „Niebieską Kartę – A”   do Zespołu Interdyscyplinarnego, pod wyżej podany adres. 
Zespół Interdyscyplinarny  na rzecz pomocy konkretnej  rodzinie ma możliwość tworzenia grup diagnostyczno-pomocowych. W takiej sytuacji  Niebieska Karta przekazywana jest grupie diagnostyczno-pomocowej, która składa się z przedstawicieli służb i specjalistów współpracujących z rodziną. W jej skład zazwyczaj wchodzi pracownik socjalny, dzielnicowy, jeżeli w rodzinie są dzieci w wieku szkolnym – pedagog szkolny, jeśli dziecko jest w przedszkolu – wychowawca przedszkolny,  a także psycholodzy bądź terapeuci pracujący z osobami doznającymi przemocy lub stosującymi przemoc, jeśli zachodzi potrzeba – pracownik ochrony zdrowia, kurator sądowy, asystent rodziny lub inny specjalista. Przedstawiciele grupy diagnostyczno-pomocowej spotykają się zarówno z osobami doznającymi przemocy jak i stosującymi przemoc i we współpracy z rodziną pracują nad zaplanowaniem i realizacją stosownej pomocy oraz jej monitoringiem.

Zespół Interdyscyplinarny ma prawo przetwarzać dane osobowe dotyczące osób objętych procedurą „Niebieskiej Karty”, zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych.  W związku z tym może m. in. składać zawiadomienia do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przemocy domowej, zawiadamiać Sąd Rodzinny i Nieletnich o nieprawidłowej sytuacji opiekuńczo – wychowawczej dziecka oraz pozyskiwać informacje o członkach rodziny od instytucji i organizacji zaangażowanych w pomoc rodzinie w związku z problemem przemocy. 
Procedura realizowana jest zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”.